İran’da Sokaklar Neden Yeniden Kaynıyor? Ekonomik Çöküş, Baskı ve Sessiz Öfke
İran’da yaşananları uzaktan izleyen biri için bu tablo yeni değil. Ama şunu açıkça söylemek gerekiyor: Bu kez sokaktaki öfke daha derin, daha kararlı ve daha umutsuz. Son haftalarda İran’ın birçok kentinde yükselen protestolar, artık sadece geçim sıkıntısının değil, yıllardır biriken toplumsal baskının da dışa vurumu.
Ekonomi, İran halkının belini büken en ağır yük hâline gelmiş durumda. Enflasyon kontrol edilemiyor, İran riyali değer kaybettikçe hayat pahalılaşıyor. Pazarda, markette, kirada, akaryakıtta yaşanan artışlar halk için dayanılmaz noktaya geldi. Devletin “sabır” çağrıları ise sokakta karşılık bulmuyor.
Ancak mesele yalnızca para değil.
Sorun Ekonomiden Çok Daha Derin
Bugün İran sokaklarında atılan sloganlara kulak verdiğinizde, meselenin yalnızca fiyatlar olmadığını görüyorsunuz. İfade özgürlüğü, yaşam tarzına müdahale, internet kısıtlamaları ve siyasi baskılar halkın tepkisini büyüten asıl nedenler arasında.
Özellikle gençler, devletin kendileri adına her şeye karar vermesinden bıkmış durumda. Sosyal medya üzerindeki baskılar, internetin zaman zaman kesilmesi ve bilgi akışının engellenmesi, rejimin kontrol refleksinin hâlâ değişmediğini gösteriyor. Ama bu yöntemlerin artık eskisi kadar etkili olmadığı da ortada.
Güvenlik Politikası: Sertlik Çözüm Olmuyor
İran yönetimi yine bildik refleksi gösteriyor: güvenlik önlemleri artırılıyor, gösterilere sert müdahaleler yapılıyor, gözaltılar artıyor. Ancak bu tablo, öfkeyi bastırmaktan çok daha da büyütüyor.
Çünkü halkın zihninde şu soru artık net:
“Bizi duymak yerine neden susturmayı seçiyorsunuz?”
Bu soru cevapsız kaldıkça sokaklar da sakinleşmiyor.
Dış Dünya ve İç Gerçeklik
İran yönetimi her zamanki gibi yaşananları “dış güçlerin kışkırtması” olarak tanımlıyor. Elbette bölgesel ve küresel dengelerin etkisi inkâr edilemez. Ancak sokaktaki insanın öfkesi ne Washington’dan ne de başka bir başkentten geliyor. Bu öfke, mutfaktan ve günlük hayattan yükseliyor.
Uluslararası tepkiler artarken, İran halkı için asıl mesele hâlâ aynı:
Geçim, özgürlük ve gelecek.
Peki Sonrası Ne Olur?
İran için önümüzdeki dönem üç ihtimali barındırıyor:
- Baskının artması ve protestoların geçici olarak bastırılması
- Sınırlı ekonomik ve sosyal tavizlerle zaman kazanılması
- Ya da toplumla gerçek bir yüzleşme ve reform süreci
Ancak şunu söylemek mümkün: Hiçbir şey olmamış gibi devam etme seçeneği artık yok.
Son Söz
İran sokakları bugün sadece öfkeli değil, aynı zamanda kararsız. Değişim mi gelecek, yoksa baskı mı derinleşecek, bunu zaman gösterecek. Ama kesin olan bir şey var: İran’da toplum sessizliğini çoktan bozdu.
